Onlangs stond ik aan het Rooseveltplein in Antwerpen te wachten op de tram, toen ik iemand hoorde zeggen: “Ja ja mensen, ik zeg het u. Ge wilt niet luisteren, hé”. Naast mij zag ik een verwilderde jongeman, die me vragend aankeek. Of ik dan misschien zin had in een gesprek? Neen, eigenlijk niet.
Tramscène
De tram kwam aan. We stapten op.
“Ja ja, ik moet iets zeggen. God is dood”, zei hij luid. Stilte. Hij herhaalde het, ditmaal spottender. Enkele reizigers wisselden argwanende blikken. De oudere vrouw tegenover mij keek afkeurend en nam haar hondje op de schoot. Als er dan toch klappen vielen, wilde ze tenminste haar kleine terriër redden.
Ik dacht aan Nietzsches waanzinnige uit ‘De Vrolijke Wetenschap’, die op de markt hetzelfde riep, en wie niemand wilde geloven. Meer dan honderd jaar geleden. De tijd dat “God is dood” (Nietzsche) geestig werd beantwoord met “Nietzsche is dood” (God) ligt al een tijdje achter ons. Toch leek het gewaagd om zulke stelling openlijk te poneren. Een nodeloze provocatie? Tenslotte werd het een meisje teveel. Ze draaide zich geërgerd om en wierp kordaat tegen dat het niet waar was: God is niet dood. Waarop de jongeman, geenszins van zijn stuk gebracht, antwoordde: “En hoe weet u dat? Was u er soms bij als hij stierf?”
Atheïsme vandaag
De vraag of atheïsme vandaag vanzelfsprekend is, was recent ook het onderwerp van een lezingenreeks aan de Universiteit Antwerpen. De toename van religieus fanatisme, bijvoorbeeld van het christelijk fundamentalisme in de Verenigde Staten, zet sommige mensen ertoe aan hun ‘atheïsme’ meer in de verf te zetten. Leven we echt in een seculiere samenleving? Hoe vanzelfsprekend is het om te roepen in een tram dat God overleden is? Enkele ideeën.
In de negentiende eeuw werd God herhaaldelijk dood verklaard. Vlak voor Nietzsche schreef Feuerbach dat het christendom het atheïsme in zich draagt, door de betekenis die het toekent aan het overlijden van Christus. Als God zijn Zoon opoffert om de mensheid te redden kan dit maar één ding betekenen: voor God is de liefde voor de mens belangrijker dan de liefde voor Hem. De ware christelijke boodschap gaat dus over de liefde van mensen voor elkaar, over de naastenliefde. Eeuwenlang hebben kerkelijke autoriteiten en theologen, aldus Feuerbach, de boodschap verkeerd geïnterpreteerd. Eindelijk komt de waarheid vooralsnog naar boven (heel bescheiden, meende Feuerbach, dat zijn ideeën de cirkel rond maakten). De naastenliefde ten opzichte van élke mens, ongeacht groep of afkomst, wordt dan het morele fundament voor de idee van solidariteit. De échte christelijke boodschap zet aan tot een streven naar gelijkheid en een strijd tegen de kerkelijke en andere autoriteiten.
Feuerbach is nu minder bekend, maar hij had een buitengewone invloed op Marx en Engels. Zij ontwikkelden vooral een socio-economische en politieke analyse, met een sterke aanklacht tegen het ‘nieuwe’, uitbuitende karakter van het kapitalisme. Blijven naastenliefde en solidariteit verbonden? God mag dan voor velen overleden zijn (en zeker de meer strikte christelijke God), het blijft een vraag of we in dezelfde maatschappij vandaag zouden leven als die bepaalde God nooit had bestaan? En is die heel specifieke God dan werkelijk zo dood (zolang we natuurlijk aan solidariteit vasthouden…)?
Begrijp me niet verkeerd: hier spreekt geen crypto-christene. Persoonlijk ben ik ongelovig, zeker in de monotheïstische zin waarbij geloven ook het aanvaarden van een goddelijke voorzienigheid, van een leven na de dood en van een God die zich openbaart door profeten impliceert. En ongetwijfeld hebben andere filosofische ideeën het huidige idee van gelijkheid en solidariteit mee bepaald, zoals het werk van bepaalde Verlichtingsdenkers of de (liberale) verdediging van het individuele zelfbeschikkingsrecht.
De seculiere maatschappij
Nu leven we dan in een seculiere maatschappij… In welk zin? Wel, dat een opvatting over ‘God’ niet het perspectief of de richting van het politieke streven bepaalt. Als persoonlijke inspiratie kan een verwijzing naar een godsdienst wel, maar als politieke relevante idee, kent zulke inspiratie een niet-godsdienstige vertaling. Godsdienst doet er dus amper toe. Dit is eerder het geval dan dat godsdienst helemaal verdwenen zou zijn (omdat steeds meer mensen ‘atheïst’ zouden worden). Want dat laatste is niet noodzakelijk het geval.
Seculier betekent dus niet noodzakelijk ‘atheïst’. Wel betekent het dat je, wie je als burger bent, niet in eerste instantie met een geopenbaard geloof verbindt. Burgerschap wil zeggen je je niet in eerste instantie (en zeker niet uitsluitend) met je medegelovigen in politieke zin verbonden voelt. De mate waarin iemand slechts één religieuze identiteit erkent als de belangrijkste en de in sociaal en politiek opzicht exclusieve, vermindert het seculiere karakter van de samenleving. Een seculiere samenleving kent dus meer dan de erkenning van een recht op ‘godsdienstvrijheid’, meer dan een scheiding tussen Kerk en staat. Het seculiere veronderstelt juist het aanvaarden van wisselende identiteiten, waarvan de gelovige slechts één onder velen is, en niet de eerste. Een seculiere maatschappij lijkt een kwestie van het openhouden van mogelijkheden. Ook om met de grap van die jongen op de tram te lachen. Of niet.
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u nstemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod
Mevrouw, god heeft nooit geleefd, dus hij kan niet dood zijn, hij heeft gewoon nooit besaan. God is een hersenspinsel van machthebbers om het volk te onderdrukken. En, laten we wel wezen, dit hersenspinsel heeft gedurende eeuwen gewerkt. En wel met alle gevolgen die we kennen: inquisitie, jodenvervolging, religieus geïnspireerde aanslagen en wat dies meer zij.
En in de 21ste eeuw zijn er nog meer goden: de “vrije” markt, geld, het eigen gelijk, het nationalisme en nog veel meer perfide uitwassen van de samenleving.
Als de mensheid nu eens eindelijk in staat zou zijn om van zichzelf en onze biotoop te houden, dan hebben we inderdaad dat hersenspinsel niet meer nodig.
Atheïsme is geen overtuiging, het is een noodzaak. Het onderscheid dat u probeert te maken tussen seculier zijn en atheïsme is puur semantisch en daarom irrelevant.
De oude metafysische God van weleer, gezeten op hemelse troon en zwaaiend met banbliksems is inderdaad zo goed als dood, samen met de mensen en de instituten die deze God op aarde incarneerden. Gelukkig maar! Nietzsche heeft dat goed aangevoeld.
Maar het is mijn heel onwetenschappelijk oordeel dat heel veel mensen, toch de meerderheid van de wereldbevolking, een gerichtheid heeft op Iemand die hen overstijgt. Het is aan ons om in alle vrijheid op zoek te gaan naar iets nieuws, dat ons in staat stelt om Zijn zachte stem opnieuw te horen; die stem die ervoor zorgt dat wij ons ego kunnen overstijgen.
Ik heb God nooit ervaren als iets onderdrukkends, eerder als iets bevrijdends. Begint het joodse geloof niet met de bevrijding uit Egypte, het slavenhuis? Hoe zouden wij ons vandaag zelfstandig vrijmaken van de macht van het geld, het kapitalisme, nationalisme,… Waar zouden wij de kracht vandaag halen? Zijn deze aberraties er niet veeleer gekomen doordat wij vergeten zijn wat het echt betekent om als christen door het leven te gaan…? Nietzsche zelf moest ook met een nieuw geloof op de proppen komen, het geloof in de machtige übermensch, die echter in niet-nazistische zin moet worden opgevat. Maar fraai en menselijk (ja, wat betekent dit woord eigenlijk?) is de übermensch bij Nietzsche toch ook niet. Ik denk dat christenen best wat meer naar buiten zouden mogen komen met hun geloof, ja, misschien zelfs op een voorzichtige politieke manier. In die zin is de opkomst van de islam en andere alternatieve levensbeschouwingen (boeddhisme, zen, tao,…) voor de westerse cultuur misschien wel een heilzaam teken aan de wand.
Indien ons draadje met het transcendente niet wordt gebruikt, hopen de spanningen zich hopeloos in onze maatschappij op. Ik hoef u niet te spreken over het aantal zelfdodingen in onze maatschappij en het gebruik van anti-depressiva. Maar je moet natuurlijk niet gelovig worden om bij wijze van spreken jouw gelukspil te laten. Toch nog een afsluitende boodschap aan het adres van sommige politici, die nog leven in het discours van de grote 19de eeuwse atheïsten: er is bij jongeren opnieuw een opvallende openheid en gerichtheid op God waar te nemen. Pleiten voor het afschaffen van godsdienst op school, is eerder een oubollig discours. Samen met enkele collega’s krijg ik als godsdienstleerkracht de laatste jaren steeds meer jongeren warm (verdrievouding de laatste twee jaar!!) om bv. de stilte en contemplatie van een abdij op te zoeken. Mis de tram niet, beste politici, en bezoek misschien eens de oecumenische abdij van Chevetogne en laat je raken door de byzantijnse gezangen die daar door de monniken gezongen worden, waarna je in alle duisternis en vrijheid een door wierook versluierd icoon mag kussen. Mysterie verzekerd…
Aan allen een zinvolle zoektocht toegewenst…
Atheïsme en theïsme zijn de twee kanten van één medaille. Beiden zijn gefocust op een (antropomorfe) God: de ene door die krampachtig te proberen te ontkennen, de andere door die krampachtig te willen erkennen. Beide visies zijn een geloof. Ik zie de noodzaak niet in van atheïsme of theïsme. Het bestaan van God kan niet bewezen worden, het niet bestaan van God kan niet bewezen worden. We weten het gewoonweg niet, kunnen het niet weten.
Maar mensen zijn nu eenmaal spirituele wezens. Of dat door biologische evolutie komt of niet doet er niet zo veel toe. Het is eigen aan mensen om een diepere zijnsgrond te zien die zelfs kan ervaren worden. Zie daarvoor de mystici van alle tijden en oorden. Dat ervaren is al héél wat andere koek dan geleuter over hersenspinsels. Ik twijfel er geen moment aan dat de atheïsten hier alweer volop zullen springen en door de band niet verder zullen geraken dan al het leed van heel de wereld en doorheen de eeuwen toe te schrijven aan godsdiensten waarbij dan gemakshalve voorbijgegaan wordt aan de goede zaken die ook bewerkstelligd werden door godsdienstige mensen. Ik denk daar het mijne van: zelfs als mensen nooit godsdienst hadden ontwikkeld zouden ze elkaar nog de kop in slaan. Maar mensen hebben wel godsdienst ontwikkeld en zijn spirituele wezens net zoals ze een lichaam hebben en een geest. Je kunt dat ontkennen natuurlijk maar of dat heilzaam is? Kortom: atheïsme is een verloren strijd eigenlijk en zeker het nieuwe atheïsme kenmerkt zich door een grenzeloze arrogantie die ook bijzonder weinig verheffend te noemen is net zoals theïsme van de fundamenteelste soort verwerpelijk is.
Wat wilt Tinneke Beeckman echt zeggen met deze blog? Waarom dit betoog?
Los van alle verwijzingen en de uitleg doet de blog iets met mij.
Ik vermoed dit schrijven iets veel diepers in zich draagt dan alleen hetgeen hier geschreven staat. Liefde…
@ Jan (en in mindere mate @ Tineke Beeckman)
Neen, waarde Jan, God is geen hersenspinsel van machtshebbers, het construct “God” is een manier om het onverklaarbare te verklaren. Het beantwoordt aldus aan een diepe en, mogelijks, irrationele behoefte van velen, ik zou zeggen van de overgrote meerderheid van de mensheid. (De melanesische “cargo-cults” zijn hier een treffende illustratie van.)
De exacte aard van het god-wezen (of de god-illusie, zo u wenst) bepalen is niet mogelijk, want het onverklaarbare is vele malen groter dan het verklaarbare (iets wat in het orthodoxe Judaïsme erkend wordt door het besef van de zinloosheid van theologie). Het verklaarbare blijkt ook telkens weer beperkt houdbaar te zijn, daar de verklaringen steeds weer ontkracht worden door nieuwe ontdekkingen en “verklaringen” (vide de vermoedelijke ontkrachting van Einstein’s relativiteitstheorie, indien zou blijken dat de recente vaststellingen i.v.m. de (occasionele) snelheid van neutrino’s als zijnde > c juist zijn – wat dus zou impliceren dat de hele theoretische basis van onze natuurkundige codificering van de waargenomen werkelijkheid fout is…).
Of God al dan niet dood is (of kàn zijn, of net niet) is anderzijds volledig irrelevant. Wat telt is of het geloof in God (of goden) bestaat en daarover bestaat geen twijfel, dat geloof is zeer reëel. Het drijft mensen tot actie en of die actie goede doelen, dan wel kwade beoogt is een menselijke keuze, hoezeer deze ook moge geëxternaliseerd worden en aan een godwezen toegeschreven.
Uit de passie waarmee u ervoor predikt, leid ik ook af, waarde Jan, dat u het atheïsme tot quasi- (of pseudo-)religie hebt verheven en missionarisgewijs tracht de (on)gelovigen tot het ware (on)geloof te bekeren…
May God be with you (or not, as the case may be).
Iedere keer ik het openbaar vervoer neem wacht mij een saaie reis waar de enige interessante gebeurtenissen zich in mijn hoofd afspelen. Lieve God, iemand die openlijk Nietzsche citeert op de tram. En jij hebt géén zin in een gesprek? Schandalig, zeg ik u!!
Ik wil erop wijzen dat Christus nooit ‘ het al dan niet bestaan van God ‘ ter discussie heeft gesteld. Ofwel geloof je dat God bestaat ofwel geloof je het niet. Aan beide keuzes hangen consequenties vast. Sommige willen die uit de weg gaan.
God geeft aan iedereen de kans die keuze te maken. Ofwel Darwin en de wereld volgen ofwel geloven in God als Schepper.
Trouwens, wie het leven van Darwin bestudeert weet wat zijn beweegredenen waren om tot zijn theorie te komen. Die waren allesbehalve objectief.
God laat duidelijk zien dat Hij er is en dat Hij er altijd geweest is. Je moet het alleen willen zien. Als je echter je ogen sluit dan zal je het inderdaad niet zien. En als God spreekt over eeuwig leven en eeuwige dood dan geloof ik dat. Ik geloof alles wat God zegt anders geloof ik niet. Geloven is immers een ondeelbaar iets.
En van Atheïsme gesproken. Dit is ook een geloof, zei het een geloof zonder God.
Iedereen gelooft in iets, want daaruit vloeien je levensdoelen voort. Of die levensdoelen correct zijn of niet, is een andere zaak.
Wat de seculiere maatschappij betreft. De maatschappij evolueert naar een wereld waar de mens het voor het zeggen heeft en waar God kost wat kost buiten gehouden wordt. De mensheid meent zelf in staat te zijn de vrede in de wereld te bewerkstelligen en de natuurelementen te beheersen. Ik zou het eerder mensdom noemen.
Ik ben blij dat ik in God en in Christus geloof. Ik weet tenminste dat mijn einddoel de moeite loont.
Toch nog dit ter aanvulling.
Lees eens Lucas 16:19 – 31.
Ik ben liever de arme Lazarus dan de rijke man.
Want ik zal niet moeten zeggen: ‘ Ik heb het niet geweten ‘.
Ik ben voor de wereld liever de naïeveling die zoiets gelooft dan een werelds, maatschappelijk wijze man, die voor de rest van zijn leven zonder God zal moeten leven.
Beste Jan
Je noemt natuurlijk de klassieke argumenten: God is in het verleden inderdaad veel misbruik geweest om het eigen gelijk en de andere goden van de 21ste eeuw, zoals je ze – terecht – noemt te ondersteunen.
Maar als je de God van de christenen echt zou leren kennen, dan liggen de zaken toch ietwat anders. Die God, die de vrije wil van mensen respecteert, kijkt ook lijdzaam toe op wat mensen van Hem hebben gemaakt.
En wat met Zijn almacht, hoor ik je roepen. Welnu, ook die is dikwijls door mensen misbegrepen en misbruikt. God is niet “almachtig” in de menselijke zin van het woord. Hoe zou Hij ook. Hij is totaal anders, niet te vatten in menselijke beelden en begrippen. Zijn almacht ligt in de liefde tussen mensen. Dat is geen zeemzoeterig concept of wat dan ook. Je moet zelf maar eens proberen om mensen lief te hebben die jou niet liefhebben. Dat is wat de God van de christenen doet, ondanks alles. Door de eeuwen heen hebben duizenden en duizenden gewone mensen, los van welk machtsinstituut of -instrument dan ook, dat mogen ondervinden.
Beste Jan, mag ik tot slot een al even klassiek tegenargument gebruiken? Laten we niet vergeten dat pater Damiaan, toch niet voor niet de Grootste Belg (langs Vlaamse zijde), slechts melaats met de melaatsen kon zijn door te leven vanuit zijn bron: God.
Zeer interessant onderwerp. Of God dood is hangt af van de definitie van God. Als we God zien als een object van ons bewustzijn lijkt het onzinnig te zeggen dat God bestaat. Je kan God ook zien als een iets dat niet noodzakelijk buiten jezelf ligt. Was God niet alom tegenwoordig? Als God echt zo groot is, moet hij alle religies overstijgen. Men zou kunnen zeggen dat God idd nooit geleefd heeft. (zie verder) Omdat hier weer verwezen wordt naar God als een object, iets dat je kan waarnemen. God definiëren in woorden lijkt absurd omdat elk woord binnen de grenzen van de dualiteit valt. En als God echt zo groot is als ze God beschrijven, dan moet God zelfs de dualiteit omvatten. In de literatuur wordt gesproken van vormloze leegte… zonder eigenschappen… als we het toch in woorden zouden moeten vatten zou zoiets er misschien het dichtst bij aansluiten. Maar zolang we God als object beschouwen, buiten ons zelf, algoed en oppermachtig,… dan kan ik ermee eens zijn dat dit een sprookje lijkt, een misvatting, een foute interpretatie, een “goed verhaal” om het volk te onderdukken, algoed… Waarom trouwens niet al-kwaad? Als God toch zo groot is? waarom zou hij de andere pool van de dualiteit niet omvatten? Als God echt bestaat moet hij logischerwijze ook de dualiteit omvatten. begrippen als goed en kwaad vinden daar hun oorsprong eveneens het begrip “tijd”. Nogmaals, als God bestaat moet hij zo groot zijn dat hij dit overstijgt en daarom tijdloos is en daarom misschien ook unborn en undying. Ongeboren en nooit gestorven, alomtegenwoordig, eigenschaploos gewoon: “God is.”
Ik ga akkoord dat atheïsme een noodzaak is… maar dan graag als een fase in een menselijke evolutie. Ik zou hier graag verwijzen naar de kleur oranje uit spiral dynamics, Waar men in een rationele fase komt, alle religie bant uit zijn leven om redenen die hierboven mooi samengevat zijn. Dit is belangrijk maar volgens deze schaal geen eindpunt. Elke fase wordt doorleeft en geïntegreerd in de volgende fase… aldus dit blijkt uit het ondezoek van Don Beck.www.spiraldynamics.org
God was een hersenspinsel om de wereld uit te leggen voor zover de mens het verstond in een bepaalde tijd van onze ontwikkeling niet meer niet minder. De tragedie is dat ondanks dat wetenschap ons op alle vlakken verder heeft gedragen dan ‘god’ mensen nog altijd denken dat de laatste bestaat terwijl hij verder en verder teruggedreven is. VB toen de mens het vliegtuig nog niet had uitgevonden dacht men dat god leefde in de wolken, het vliegtuig kwam er werd geen god gevonden in de wolken dus god leeft in de ruimte de mens zit in de ruimte nog altijd geen god gevonden dus god leeft in een andere dimensie (dit alles door fanatiekelingen bedacht). Ooit zal men moeten accepteren dat god nooit bestaan heeft persoonlijk hoop ik dat dit rap gebeurt want nu de volgende verkiezingen in de VS eraan komen en er een kans bestaat dat een van die gestoorde teapartiers aan de macht komt moet je niet veel verbeelding hebben om een nucleaire oorlog te zien aankomen en dus einde van de mensheid.
@L. Mondelears
Blijkbaar kent u atheïsme niet goed atheïsme betekend zonder god, een naam door de kerk gegeven aan mensen die niet gelovig zijn. Hoe kan u dan zeggen dat atheïsme een religie is? Wat atheïsten zeggen is dat er geen god is omdat er geen bewijs is dat er een god is. Zo zou u ook kunnen stellen dat er een theepot is die tussen mars en jupiter rond de zon gaat of dat er een vliegend spaggetimonster is maar daar is ook geen bewijs voor dus waarom geloven dat die dingen bestaan?
@Geert
Ik zou u aanraden om het oude testament toch maar eens onder de loep te nemen, de vrijheid van de mensen respecteren zoals hij deed met de vrouw van Lot? Of zullen we het eens over het verhaal van Job hebben of Noah?
En wil u zeggen dat mensen enkel goed doen als ze religieus zijn? sorry maar dat klopt van geen kanten, als u enkel goed doet omdat god het u beveelt dan wilt dat zeggen dat u enkel uit vrees voor de dood een ander zal helpen wat totaal niet moreel is. Verder zijn er veel meer mensen die niet gelovig zijn en andere mensen helpen uit de goedheid van hun hart ipv een verdraaid beeld van de wereld waar god toekijkt wat men doet en na de dood beslist of die naar de hemel of de hel gaan.
Is het niet zo dat enkel atheïsten, atheïsten dulden? In hoeveel godsdiensten wordt er niet erg veel belang gehecht aan het bekeren? Vaak heb ik de indruk dat voor veel (fanatieke) gelovigen het beter is te geloven in een andere god dan helemaal niet te geloven. Het ergste wat een mens kan doen lijkt dan wel niet geloven. Het zou per ongeluk eens waar moeten zijn dat er geen god of goden zijn. Een ramp voor velen. Doet het er eigenlijk toe of er een god is, was of niet? En zo, ja. Wat dan? De mens wordt er vaak niet beter op dwepend met zijn god, zich verschuilend achter oude schrijfsels.
God is een projectie van de mens. Niet zozeer het al dan niet bestaan van die God is belangrijk. Wat echter wel belangrijk is is die projectie (‘religio’) van de mens zelf naar een soort ‘ideaalbeeld’. Dat heet ‘geloof’. Geloof kan bergen verzetten. Het kan echter ook leiden tot rampzalige toestanden. Maar dat is dan weer eigen aan het menselijk handelen.
@Jan. Volledig met u eens.
Religie werd uitgevonden, en in stand gehouden, door snodaards om de godvrezende en armtierige medemens te onderdrukken, uit te buiten en te misbruiken.
Of horen we liever niet meer dat het opperhoofd in Rome een nazi was, tegen abortus, tegen geboortebeperking, tegen homosexualiteit, absoluut niets onderneemt tegen kerkelijk kindermisbrui van zijn akolieten, telkens opnieuw veto’s uitspreekt tegen euthanisie, tegen genetisch onderzoek en ga zo maar verder. Of dat de kruistochten van ons aller Godfried Van Bouillon tienduizenden slachtoffers-andersgelovigen veroorzaakt hebben?
Of de bloederige inquisitie van onze Moeder, de Heilige Kerk?
Of de fraudeurs van de Ambrosia bank in het Vatikaan?
Jesus Christus – Allah – Jahwe – Joshua ….er is voor elk wat wils.
Allen even pervert.
En, ja, spijtig genoeg, heel veel mensen in vertwijfeling en onzekerheden zoeken een uitlaatklep bij religieuze kwakzalvers en gladjanussen die hun laten geloven dat ze “hier en nu” hun lijden moeten ondergaan en zich aan de wil van de “almachtige” (in dit geval treden diezelfde gladjanussen wat graag op als “zijn” plaatsvervanger) , om in het “hiernamaals” voor eeuwig gelukkig te kunnen zijn. Over zijn/haar wereldse hebben en houden, of wat daar van overblijft, hoeft de gelovige zich niet in te laten, daar zullen zij, de plaatsvervangers, zich dan verder met hart en ziel over ontfermen.
Merkwaardig dat er zoveel “gelovigen” bereid zijn en blijven, om elkaar al 21 eeuwen lang, overhoop te (blijven) schieten, in naam van “hun” god. Terwijl de zogenaamde “plaatsvervangers” in alle weelde en luxe vertoeven en met elkaar de lakens delen.
Moet er nog zand zijn?
Over dat goed zijn… Er worden goede zaken verricht “in de naam van God” of uit religieuze inspiratie. Dat is een feit.
Het is echter niet duidelijk of het fenomeen religie, in zijn geheel, goed of slecht is voor het morele handelen van de mensheid. Je kan wijzen naar pater Damiaan en naastenliefde, maar ook naar de rol van religie in de oorlogen van Noord-Ierland, Joegoeslavië, Israël-Palestina, … om maar enkele recente te noemen. Voor veel mensen is religie positief, bevrijdend, rustgevend, … voor anderen is het geestelijk terreur. Moet je religie aanbevelen? Het is een complex fenomeen.
Wat wel duidelijk is, de ethische leerstellingen van het personage Jezus Christus in de Bijbel, zijn niet toereikend. Net zoals de bijbelse aardrijkskunde, geschiedenis, biologie, fysica, … is ook de bijbelse ethiek weinig relevant in de hedendaagse wetenschappelijke theorieën mbt ethiek, moreel gedrag.
Mensen die “het goede” willen leren kennen, verdiepen zich beter in de relevante ethische theorieën: consequentialisme, deontologie, onze natuurlijk moraal (morele instincten), de sluier van onwetendheid (Rawls), … Religie is misschien wel moreel goed of beter dan sommige andere levensbeschouwingen mbt moraliteit, maar het is in deze tijden zeker niet de beste keuze.
Die God wil zo ontzettend graag dat mensen in hem geloven, dat het er op lijkt dat hij het geloof van de mensheid nodig heeft om er zeker van te zijn dat hij bestaat. Gelooft men niet, dan gaat men naar de hel. Wat een hoop door mensen verzonnen onzin. Ik kan niet geloven in een God die minder tolerant is dan ik en geen gevoel voor humor heeft.
@Geert
Pater Damiaan was gehersenspoeld door een cultuur van versterving doen en goed doen om in de hemel te komen. In feite is dit zeer egoistisch, want uit eigenbelang (goede punten verdienen om in de hemel te komen) ging hij goede daden doen.
Liefde tussen de mensen is een product van evolutie : ik help jou, want wanneer ik in moeilijkheden ben, reken ik er op dat jij mij ook helpt, d.i. een overlevingsstrategie die ook in de dierenwereld voorkomt (zoals bij de vampiervleermuizen, )
@JosM
Christus heeft nooit bestaan. De figuur Jezus Christus is een fictief personage dat uitgevonden werd door de evangelisten. Ook zijn de Joden nooit in Egypte geweest, en Mozes heeft ook nooit bestaan.
Inhoudelijk ben ik het volkomen met de auteur eens. Maar daar ben ik maar achter gekomen nadat ik dit stuk 4 keer gelezen heb. En vermits er totnogtoe geen enkele relevante commentaar verschenen is, vermoed ik dat ik niet de enige ben die moeite heeft met deze schrijfstijl. Die laatste paragraaf, waar net de pointe gemaakt wordt,… wat een draak.
Godsdienst (wat nog niet hetzelfde is als God zelf) is inderdaad gecreëerd door de mens. In de eerste plaats lang geleden om een verklaring te vinden voor toen nog onverklaarbare fenomen en te trachten een invloed te hebben op die fenomen (“de goden gunstig stemmen”).
Daarna werd die “godsvrees” gebruikt om sociale orde te garanderen in gemeenschappen waar veel mensen samenleven. Het instinct van de mens is immers van nature (onder meer) egoïstisch, wat een perfecte overlevingsstrategie is in harde tijden, en het vergt voldoende opleiding, voorbeelden uit het verleden en inzicht om in te zien dat respect voor elkaar en solidariteit voorwaarden zijn voor een stabiele samenleving, die in staat is tot grotere verwezenlijkingen dan een individu. Het vergt tijd om dat inzicht te laten doordringen, en daarom was godsdienst een goed middel. Ook dat is organisch gegroeid naargelang naarmate meer mensen overtuigd waren door deze inzichten.
Vandaag zijn door een goede opleiding de meeste (jammer genoeg niet alle) mensen overtuigd van deze inzichten en hebben we godsdienst daarvoor niet per se meer nodig. Hoewel de vraag of die inzichten ook zonder godsdienst zo wijd verspreid zouden zijn terecht is: filosofen die godsdienst afzweren maar wel dezelfde boodschap uitbrengen zijn immers ook bijna allemaal opgegroeid met een godsdienstige achtergrond. De moderne wetenschap heeft een meer logische verklaring voor de meeste fenomenen dan de willekeur van één of meerdere goden, en we kunnen (met wisselend succes) deze fenomenen gedeeltelijk naar onze hand zetten. Toch is godsdienst niet dood. Mensen zoeken naar zingeving, hoop en het geloof in een betere wereld, om niet ten onder te gaan aan fatalisme, pessimisme of materialisme. Wetenschap, technologie en economie kunnen ons dat niet geven, omdat deze zowel ten goede als ten kwade kan gebruikt worden, afhankelijk van de aard van de mens die ze aanwendt. Godsdienst moet vandaag ook veel ruimer gezien worden als de traditionele, gevestigde godsdiensten. Mijn persoonlijke (ongetwijfeld betwistbare) definitie van godsdienst of gelovig zijn is het tonen en verkondigen van het respect voor het leven (mens en natuur) en het geloof dat we samen kunnen bouwen aan een betere wereld. Deze zaken gaan in tegen de egoïstische natuur van de mens, om een hoger doel te dienen. Over de naam van dat hoger doel kan natuurlijk gediscussieerd worden.
Natuurlijk is en wordt godsdienst misbruikt. Maar als je bij deze uitwassen dieper kijkt naar de achterliggende redenen dan is dat zelden godsdienst zelf (enkele fanatieke psychopaten uitgesloten), maar typisch ‘menselijke’ verzuchtingen naar macht en geld (en ook angst voor verandering). Godsdienst is niet gecreëerd om dat te verantwoorden, maar misbruikt. Als godsdienst er niet zou geweest zijn (wat zuiver theoretisch is, want godsdienst is des mensen), zouden er wel andere middelen gevonden zijn om deze misdaden te verantwoorden en aanvaardbaar te doen lijken bij mensen die er aan meededen. Kijk maar naar de huidige uitwassen van de economie, ook gecreëerd door mensen die ervan overtuigd waren dat ze goed bezig waren, verblind door winsten en bonussen, terwijl het duidelijk was dat ze een bom aan het leggen waren onder het hele systeem.
Ik ben wetenschapper en probeer te geloven. Tot nu toe is de wetenschap er nog niet in geslaagd leven te creëren uit dode materie, en bijvoorbeeld de gedachten van mensen te lezen door de elektrische signalen op te vangen uit hun hersenen. Zolang dat niet gelukt is (en ik geloof ook dat dat nooit zal lukken), geloof ik dat leven, gedachten en gevoelens meer is dan een samenspel van chemische en elektrische reacties. Hoe je die extra dimensie ook noemt, ieder die dat gelooft noem ik gelovig. Vanuit dat geloof is een respect voor het leven en het geloof in een betere wereld een natuurlijk gevolg.
Ten slotte nog een oproep naar sommige (zelfverklaarde) atheïsten, die het nodig vinden om alles wat naar godsdienst ruikt af te breken en zichzelf superieur voelen boven al die ‘goedgelovige’ en ‘geïndoctrineerde’ gelovigen. Beoordeel een godsdienst niet op zijn (door mensen veroorzaakte) uitwassen, benader godsdienst niet als een exacte wetenschap, waarin er absolute wetten en waarheden zijn die altijd en overal moeten gelden, interpreteer teksten uit de zogenaamde ‘heilige boeken’ niet letterlijk, maar erken dat die door mensen geschreven zijn in een bepaalde tijdsgeest en met een bepaalde culturele achtergrond. Beoordeel gelovigen ook niet op de handelingen en uitspraken van hun leiders (die ook mensen met zwakheden zijn), en besef dat het zich aansluiten bij een bepaalde vereniging niet impliceert dat alles wat daar verkondigd wordt ook jouw eigen mening is (ongetwijfeld ben je ook niet akkoord met alles wat door de overheid beslist wordt, zelfs niet met alles wat de politieke partij waarvoor je stemt verkondigt, maar dat is geen reden om die afvallig te worden).
Beoordeel een godsdienst daarentegen op zijn fundamentele basisbeginselen. Op de boodschap die de basis uitdraagt. Op zijn vermogen om mensen samen te brengen en de hoop op een betere wereld te verspreiden, dwars op de vaak pessimistische en individualistische realiteit waarin we leven. Dan pas kan je de waarde van een godsdienst inschatten en zal je zien dat de meeste godsdiensten (ja, ook de islam) een positieve meerwaarde kunnen geven aan een maatschappij. Zoals ik eerder zei moet godsdienst hier ruim geïnterpreteerd worden. Vele van deze nieuwe, door velen humanistisch genoemde, ‘godsdiensten’ zijn ook ontsproten uit een (traditioneel) godsdienstige basis. Door dat te beseffen en respect te tonen voor een godsdienst, maar tegelijkertijd de misdaden van zijn zogezegde leiders te veroordelen, kan volgens mij een grote stap gezet worden in het vreedzaam samenleven van mensen.
Ik besef dat velen deze bijdrage naief en ver-van-de-realiteit zullen vinden. Toch geloof ik dat als we iedere vorm van naïviteit en dromen gaan veroordelen, we dan enkel met een verzuurde, egoïstische maatschappij gaan overschieten. Hoewel de realiteit me vaak tegenspreekt, en zelfs mijn handelingen ook niet altijd mijn ‘geloof’ ondersteunen, geloof ik toch dat een ‘gelovige’ ingesteldheid helpt in het verbeteren van het leven van elke mens in deze wereld (hoe melig dat dat ook mag klinken).
@Stijn
Sorry een betere wereld? Conflict is inherrent aan religie, kijk maar naar het begin van het schrift van daar kan je zien dat er al religieuze oorlogen waren, of de leugen die verspreid wordt door de kerk dat het romeinse rijk vernietigd werdt door de barbaren waar het eigelijk door het christendom zelf is gebeurd, of kijk maar naar de vernietiging van Bagdad in de 14de eeuw toen het een centrum was van kennis en verdraagzaamheid tot een of andere gek schreef dat kennis des duivels was. Het probleem met religie, hoe je het ook draait of keert is dat alles dat te maken heeft met religie open is voor interpretatie en dat zorgt altijd voor conflict.
@ David Schoonbaert
U zult nooit voor de volle 100% hard kunnen maken dat God niet bestaat dus mordicus door het leven willen gaan zonder geloof in een God is zelf ook een geloof dat wordt verspreid door min of meer rabiate atheïsten. Van bekeren gesproken. Natuurlijk kun je evenzeer niet bewijzen dat dat vliegend spaghettimonster niet bestaat. Maar waarom geloven mensen in God/goden en niet in vliegende spaghettimonsters? Het heeft meer zin. Het gaat om zingeving. Om het hanteerbaar maken van het onverklaarbare zoals Rudy Flameng mooit uitlegt. Alle wetenschap ten spijt blijft het leven een ondoorgrondelijk mysterie in de grond van de zaak.
Ik hang zelf geen godsdienst aan. Geïnstitutionaliseerde godsdienst spreekt mij niet aan maar om dan maar meteen het kind weg te gooien samen met het badwater gaat me te ver. Voor mij betekent God (of hoe je een diepere zijnsgrond ook wilt noemen): Onvoorwaardelijke Liefde. Een boodschap die werd en wordt uitgedragen op velerlei verschillende godsdienstige denksporen. Biologische evolutie is altijd voorwaardelijk. Ik help u want opdat u mij helpt en zo overleeft de soort.Wel, ik geloof graag dat het beter kan, ik geloof dat onvoorwaardelijke liefde mogelijk is.
@Dirk vleugels @Wilfried
Jullie weet het precies allemaal wel heel zeker, niet waar? Het is zulke aanmatigende onzin van atheïsten die me altijd enorm stoort en neen dat is niet omdat alleen atheîsten atheïsten kunnen dulden.
Toen ik in de jaren 80 student was in Gent ben ik jarenlang atheist geweest en nog vele jaren daarna. Maar het moet mij van het hart: ik ben nergens zo geconfronteerd geweest met rabiaat racisme als in deze atheistische middens, nergens was de spot ten opzichte van andersdenkenden zo intens en miezerig.. Om maar te zwijgen van die eindeloze discussies over God. Ik heb daarna geen enkele plek meer gevonden waar zoveel over God werd gesproken als bij de atheisten. Ze konden er gewoon niet over zwijgen, nooit. En al dat verbitterde negativisme, dat oeverloze gezwam dat wij de enige échte intellectuelen waren… het kwam mij op de duur werkelijk de strot uit. Ik heb ze dan ook graag en definitief vaarwel gezegd.
@ Dirk Vleugels.
Uw uitspraak …
‘ Christus heeft nooit bestaan. De figuur Jezus Christus is een fictief personage dat uitgevonden werd door de evangelisten. Ook zijn de Joden nooit in Egypte geweest, en Mozes heeft ook nooit bestaan.’
… is een losse flodder, beste.
Of zijn geschiedkundige boeken en geschriften ook fictie ?
De persoon van Christus wordt wel degelijk vermeld in tal van historische werken.
Meer wens ik daarover niet te zeggen, want daar kunt u ook uw oren en ogen sluiten. Dus …
Dus waar praten we over?
30 tot 40 eeuwen geleden zijn de mensen beginnen inzien dat ze een en ander zelf konden maken en dat er nog veel meer was dat ze niet zelf hadden gemaakt.Daarvoor wilde men een verklaring die de toenmalige Jan Modaal kon aanemen.
Daaruit is dan iets ontstaan wat we nu godsdienst noemen.
Vermoedelijk komt er nog een tijd waarin de mensheid hoger zal ontwikkeld zijn en men breed maatschappelijk zal inzien dat we geen godsdienst nodig hebben en het ook nergens toe dient.Die ontwikkeling zou wel eens sneller kunnen gaan dan we op vandaag vermoeden.De globalisering zal daar wel toe bijdragen.De mensheid is positief georienteerd.Positieve evoluties halen het op negatieve.Zo heeft de wereldgemeenschap krachtig ingegrepen als de Duitse nazis hun verwerpelijke ideeen over de rassenwaanzin wilden opdringen aan de wereld en de joden en slavische volkeren wilden vernietigen en ten dele onderwerpen.
Als we in de toekomst gaan zien dat volkeren die geen of een andere godsdienst hebben ook succes kunnen hebben in hun ontwikkeling gaan we het beeld dat we over ons zelf hebben wel moeten opgeven.
Het verwondert me dat zoveel mensen hier stellen dat ‘de mens’ behoefte heeft aan een hogere macht die een vorm van zingeving verschaft. Ik kan me niet herinneren dat ik in de 35 jaar sinds ik me losmaakte van mijn katholieke opvoeding ook maar één moment heb verlangd naar dat soort zingeving. Natuurlijk is iedereen verschillend: in dezelfde situatie zal de ene mens ‘een aanwezigheid’ voelen waar iemand anders absoluut niets gewaarwordt. Of de ene zal zijn hele leven blijven zoeken naar iets (ik weet niet wat) terwijl dat wel de laatste bekommernis is van de ander. Het zit gewoon in de bouw en de werking van iemands hersenen, vrees ik. Professor Dirk De Ridder van de UA heeft daar interessante experimenten over opgezet.
Een maatschappij kan tegelijk seculier zijn terwijl de mensen toch in een God kunnen geloven. De vraag die we moeten stellen is : wie is God ? Is het de ziel ? Is het ons geweten ? En wat is godsdienst ? Volgens mij zijn god, de ziel en het geweten uitdrukkingen voor hetzelfde menselijke aanvoelen van wat rechtvaardigheid en naastenliefde is. Het ligt diep binnen ieder van ons en is het gevolg van de samenwerking tussen al onze cellen. Het is dus in feite het resultaat van een chemische verbinding. Godsdienst daarentegen is een vereniging van een groep mensen die in eerste instantie ontstaan is om het streven naar rechtvaardigheid en naastenliefde te promoten. Naderhand is godsdienst misbruikt geworden om macht te behouden en te verwerven, eerst over de eigen mensen, later ook over andere landen en godsdiensten. Alle andere beschouwingen hebben volgens mij geen enkele zin.
God is a DJ, God is dood, God is levend …. eigenlijk allemaal irrelevant … het tweedimensionale denken van de mens creëert de beperking van godsdiensten en filosofieën, waardoor weliswaar een deel van de “waarheid” of het “universum” wordt getoond, blootgelegd, maar waardoor aan de de essentie van het leven wordt voorbijgegaan, het ontdekken van het heel-al in jezelf en anderen ….
@Stijn
Wat ga je doen als de wetenschap er wel in slaagt om leven te maken uit dode materie en als ze er wel in slaagt om de gedachten van mensen te lezen door de elektrische signalen te lezen uit de hersenen?
Volgens mij zal dit ooit wel gebeuren. Dan is er weer een stuk meta-fysica en een stuk onverklaarbaarheid weg. Geloof steunt op het feit dat de wetenschap niet alle vragen opgelost heeft, dit domein zal dan weer kleiner zijn. Is dit erg? Helemaal niet, want ook vanuit humanistische, ecologische, naturalistische idealen kan je de hoop op een betere wereld verspreiden. Daarvoor is helemaal geen religie of een ander metafysisch denken nodig.
@ Wilfried:
Ratzinger werd geboren in1928 en was dus ongeveer 5 jaar oud toen de nazis aan de macht kwamen.in 1945 werd hij dus 18 en was het met de nazi ideologie afgelopen.Hij was dus al die tijd minderjarig en werd zoals alle Duitse jongens van die leeftijd in de HJ ingelijfd.(de meisjes ook,maar dan wel gescheiden).Het werd hen bepaald niet gevraagd of ze het “tof” vonden.
Ik heb nu en dan eens je reacties gelezen.Ik voel me niet goed bij het “lozen” van zoveel soms zinloze ,afbrekende kritiek.
Je kunt je beter goed informeren .Wedden dat je u er zich beter zult bij voelen?Ik wens je het in elk geval van harte toe.
Ik kan het weten want ik heb dezelfde evolutie meegemaakt.
Joseph
@Willy
De wetenschap kan gewoonweg nooit alle vragen oplossen. De vraag naar het waarom zal ze nooit bevredigend kunnen beantwoorden. Wetenschap geeft antwoord op hoe-vragen. Niet meer en niet minder. Wetenschappelijk vooruitgangsdenken is me ook altijd een raadsel geweest. Het heil van de wetenschap wordt altijd in de toekomst gelegd en vooruitgeschoven: wacht maar, redeneert men dan, eens zal de wetenschap dit doen, eens zal ze dat doen. Altijd ooit eens, nooit vandaag.
Wetenschap heeft zijn waarde maar religie en metafysisch denken ook. Het is niet of/of maar en/en. Trouwens die humanistische idealen is dat ook niet metafysisch denken?
@L. Mondelaers
Hoe kan je geen geloof een geloof noemen dat is een contradictie. En over uw zingeving is het simpel, het leven op zich heeft geen zin, het is de persoon die zin geeft aan zijn leven. Waarom geloven mensen in goden omdat het er al vanaf de eerste levensjaren ingestampt wordt en mocht u de biologie volgen zou u weten dat de eerste levensjaren bepalend zijn voor het gedachtentegoed van een mens. Door de evolutie (je kan dit zien bij alle dieren) leren de jongen van een autoritair type (ouders etc).
@JosM
Neen christus wordt niet vermeld in historische geschriften die tijdens zijn leven geschreven zijn. Er wordt enkel over hem gesproken door schrijvers generaties na hem! En mocht u eens documenten opvragen aan de universiteit van Jeruzalem zal u zien dat er al honderden opzoekingen geweest zijn naar de claim van joden in Egypte waar geen bal van waar blijkt te zijn zelfde als de drie steden die zogezegd door joshua en zijn leger zijn vernietigd, wat gebleken is uit de opgravingen is dat de steden over een tijdspanne van +/- 1250 jaar vernietigd zijn vanbinnenuit dus een opstand!
@ L. Mondelaers
Is humanisme ook geen metafysisch denken? Volgens mij helemaal niet. Het humanisme heeft geen “hoger wezen” nodig voor zijn idealen, het betracht dit wegens wederzijds voordeel voor de mensen (als ik mensen help, zal ik misschien ook geholpen worden). Dit wederzijds altruïsme is een rechstreeks gevolg van het darwiniaanse “survival of the fittest”, d.w.z. wie toevallig (niet door toedoen ven een hoger metafysich wezen) de meest aangepaste strategie volgt, heeft meer kans op overleven. Dit geldt eveneens voor groepsgedrag. Dit bestaat niet alleen bij mensen, maar ook bij andere dieren. Daarom dat ik mijn levenshouding eerder naturalistisch noem dan humanistisch.
Er bestaan geen brieven of dagboeken over Jezus, geen christelijke, geen Joodse, geen Griekse, en geen Romeinse brieven of dagboeken. Niemand schreef over Jezus toen hij nog leefde.
Denk even wat die man verondersteld werd gedaan te hebben : toespraken tot duizenden mensen, mirakels, zelfs een dode terug levend gemaakt, en niemand schreef dit op toen Jezus nog leefde. Hij werd verondersteld in een triomfantelijke processie Jeruzalem te zijn binnengekomen en niemand schreef daar over. Geen boek, geen dagboek, geen graffiti, niets.
Er bestaat ook geen enkele beschrijving van hoe de man er uit zou gezien hebben. Is dat niet vreemd ? Had hij geen enkel opvallend kenmerk, zoals grote of kleine gestalte, grote of kleine mond, enz ?
Enkel de bijbel, en een tijdens de middeleeuwen vervalst geschrift van Flavius Josephus, een Jood die een Romeinse naam aangenomen had en Romeins staatsburger werd, spreekt over Jezus, en dan nog generaties NA zijn dood, geen tijdsgetuigen dus.
Geen enkele Jood, en ten tijde van Christus waren er veel intellectuele Joden die boeken schreven, vermeldt Christus. Zelfs de meest beroemde Jood uit die tijd, Philo, die in Jeruzalem woonde en de intocht van Jezus dus zou moeten gezien hebben, schrijft er niets over.
Jezus heeft dus nooit bestaan.
Voor mij gaat het er niet om of god nu een abdstract principe is of op de wolken zit, alleen maar dat ik niet geloof dat er een god is die met elk van ons persoonlijk bezig is. Die ons gelukkig maakt of om een of andere duistere onbegrjpelijke reden, ‘beproeft’ door onze dierbaren te laten lijden, kinderen te laten verongelukken, ongeeeslijke ziekten en rampen op ons te laten neerkomen, enz.
Ik geloof ook niet in het ‘lot’ maar wel dat de ‘gebeurtenissen’ oorzakelijk andere volgende gebeurtenissen veroorzaken. Als ik vandaag door een auto omvergereden wordt zal de oorzaak wel zijn dat Mr of Mevr X op een bepaald tijdstip op de plaats is waar ik zonder kijken de straat vlak voor hun auto oversteek en als ik na chemotherapie genees van kanker is dit gewoon omdat de chemo de kankercellen heeft kunnen vernietigen, niet omdat god het goed voor heeft met mij. Of Jezus nu al of niet bestaan heeft is mij geen zorg, ik vind het alleen spijtig dat men het nieuwe testament niet geschreven heeft met de leer alleen en zonder al de poespas van zoon van god enz. Het zou veel klaarder en zuiverder geweest zijn en minder houvast hebben kunnen geven aan leiders door de eeuwen heen die met de bijbel in de hand enorm veel lijden veroorzaakt hebben.
Dit is gewwon een antwoord op monografie van Mevr Beeckman en geen goed doordachte verhandeling.
Als we er van uitgaan dat god niet dood is en in hem geloven, maken we het ons echt niet makkelijk in ons verder bestaan, zich moeten onderwerpen aan dogma’s, geboden, verboden en vooral te moeten zondigen tegen het gezond verstand. Komt daarbij dat we ook nog het gevaar slachtoffer dreigen te worden van botsingen met andermans goden en misschien betrokken worden in godsdienstoorlogen. Dus om in alle rust te kunnen genieten van de scheppingsgeneugten, mogen wij vooral niet vergeten god te bedanken, voor onze vrije wil om niet in hem te geloven.
Mevrouw Beeckman ik las in het WT “,want een aantal landen heeft wangedrag vertoond.” Mag ik er een andere visie tegenoverstellen. U kent De Duitse cultuur sterk beïnvloed door de protestantse cultuur de W.A.S.P.. Ze lezen letterlijk de bijbel, ze lijken een beetje op de salafisten bij de moslims. In die bijbel staat “u zult u brood verdienen in het zweet uwer aanschijns” vertaald in het Duits van de vorige eeuw arbeidt maakt vrij. Ze hebben tegenwoordig weer hun systeem zodanig gezuiverd door lage lonen lage uitkeringen dat het weer een productie machine geworden is. Zelfs diegenen die strompelend door het leven gaan worden aangemoedigd / verplicht de rug te rechten en mee te werken in /aan de productie machine. Ze hebben die producten met veel verkoop talent verkocht zelfs aan diegenen waar ze toch van konden weten dat ze die producten niet konden terugbetalen. Ze duwden iedereen hun rommel door het strot. Ze gaven er leningen voor. Waarschijnlijk dachten ze dat ze niet alleen hun product kwijt konden ze konden dan nog eens op de leningen geld verdienen. Twee keer kasa kasa . Maar nu blijken ze daar in Griekenland wat meer van de zon te houden. Nu willen ze hun rationele machine daar te gaan instaleren. Indien niet dan wordt de wanbetalers gestraft. Dan vraag ik mij af wie heeft er hier wangedrag vertoond? Ik heb niks tegen het uitzuiveren van nutteloos werk ik ben nooit ambtenaar willen worden toen ik hoorde dat zo een leven in de volmaaktste leegheid moest doorgebracht worden. Daarvoor vond ik het leven mijn time toch veel te kostbaar voor. Maar de opbrengsten van het uitzuiveren / rationaliseren in de rust de creativiteit steken doen ze niet ze stopen die in het verder rationaliseren en het creëren van een rijke bovenlaag ook zeer protestants. Ze hebben er zelfs een naam voor predestinatie bij de communisten noemen ze de voorhoede. Stel niet meer kunnen mijmeren niet meer kunnen denken of moeten denken in een harnas. Of kan ik het hier misschien hebben over onze grootste nachtmerrie stel dat 7 miljard mensen opeens de productie capaciteit zouden hebben die hier in het westen de dada is. Hoe lang zou onze planeet het uithouden 1jaar 1 maand voordat de gehele planeet in elkaar stuikt. Wangedrag? Door wie?
Wie de productie middelen heeft de macht maar men vergeet iets wie de productie middelen heeft kan de media koppen en zo de macht verwerven. De media wordt langs op meer internet de sociale media daar ligt de macht van de toekomst.
Gr…..Verf Ed