Volgend jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Willen Antwerpenaren meer van hetzelfde, of is het tijd voor wat anders? Welk beleid krijgen ze nu? Patrick Janssens schreef er een boek over. En in dat boek staan ook opvattingen over wat sociaaldemocratie vandaag betekent. Meer dan stof genoeg. Hier volgt een eerste stukje met bedenkingen.
‘Voor wat hoort wat. Naar een nieuw sociaal contract’
De Antwerpse burgemeester heeft onlangs zijn visie op sociaal beleid neergeschreven. ’t Stàd besteedt namelijk veel middelen aan leefbaarheid, maar krijgt fenomenen als kansarmoede, onderwijsuitval en soms weinig leefbare sociale huisvesting moeilijk onder controle.
Pleiten voor méér middelen is niet voldoende, aldus Janssens. We hebben een nieuw contract nodig: een heldere visie op wederzijdse rechten en plichten tussen burgers en overheid. ‘Antwerpen toont de weg’ is Janssens’ boodschap. En dat klinkt goed: Antwerpenaren verwachten niets minder van hun burgemeester.
De bijdrage van Janssens
Dit ‘nieuwe’ contract slaat volgens Janssens vooral op het naleven van enkele verzekeringsprincipes. Echt nieuw is dit niet: inhoudelijk sluit Janssens aan bij de ‘Derde Weg’, van bijvoorbeeld Anthony Giddens, Tony Blairs huissocioloog.
Janssens meent dat de samenleving wél compensaties moet garanderen voor moeilijke leefomstandigheden, maar liefst alleen wanneer je er als burger niet verantwoordelijk voor bent, bijvoorbeeld voor ziekte. Wederkerigheid betekent dat je rechten verwerft als je bijdraagt. Je hebt dus rechten in de mate dat je ook plichten vervult. Daarbij leiden nieuwe sociale kwesties – door globalisering en migratie – tot nieuwe risico’s, stelt Janssens vast. En die zijn in Antwerpen niet gering. Meer dan een kwart van alle ‘nieuwkomers’ vestigde er zich het afgelopen jaar. De Belgische staat dwingt grote steden ook om lasten op te vangen van zijn falend federaal migratie, integratie- en veiligheidsbeleid. Janssens beschrijft hoe hij deze uitdagingen aanpakt: kordaat, streng, actief.
En vaak met (te) korte riemen. Ten eerste zijn academici de kwalijke gevolgen van globalisering en migratie nog aan het ontdekken, wat niet meteen helpt (Prof. Deleeck, bijvoorbeeld, zag deze evoluties eigenlijk over het hoofd, aldus Janssens). Ten tweede beperken Vlaamse, Belgische of Europese regels de lokale beweegruimte. En dat is vervelend, want Janssens wil vooral een renderend systeem: resultaten voor de ingezette middelen. Zeker wanneer de steun voor ‘solidariteit’ bij de brede bevolking afbrokkelt en het moeilijker wordt om meer algemene inspanningen te vragen. Als lezer denk je dan dat de federale regering wel degelijk lastenverhogingen voor de middenklasse zal doorvoeren, maar goed. Alvast niet zijn soort aanpak, lijkt Janssens te suggereren.
Ondertussen doet Antwerpen volgens Janssens wat het kan, balancerend op de rand van haar beleidsbevoegdheden. Het Antwerpse beleid is daarbij strenger en veeleisender dan van andere steden, beweert de burgemeester, en zou liefst nog strenger zijn, als andere overheden het maar toelieten. Zo hanteert het OCMW het principe ‘niets voor niets’ en is OCMW-steun gekoppeld aan inburgering (die complexloos strenger verloopt dan wat de Vlaamse NV-A minister vraagt). Ook het spijbelbeleid is strenger. En voor Janssens is het Vlaamse laksheid die de sociale huisvestingsmaatschappij hindert in een streng optreden tegen asociale huurders. De burgemeester zou het allemaal liever anders zien, en de nodige wettelijke mogelijkheden krijgen om de verschillende diensten zo op mekaar af te stemmen dat ieder zijn verantwoordelijkheid wel moet opnemen.
Vele burgers vinden de verworvenheden van onze welvaartstaat te vanzelfsprekend, meent Janssens. ‘Voor wat hoort wat’ tracht dus een perceptie te corrigeren over ‘links’ beleid: de burgemeester wil uitleggen hoe zijn bestuur belastinggeld goed gebruikt én strijdt voor een leefbare stad. Want ook dat is verantwoordelijkheid. En dit maakt evengoed deel uit van Janssens’ contract: hij lijkt geen politicus die potentiële kiezers door dienstbetoon wil binden.
Enkele kanttekeningen
Het heeft iets ontstellends dat een sociaaldemocraat in 2011 over plichten en bijdragen nog een boek hoeft te schrijven. Wie ooit voorstelde dat ons sociaal systeem vrijblijvend, plichtenvrij was, heeft het sociale systeem op lange termijn ondermijnd. Goed, het boek van Janssens biedt een duidelijk en ambitieus antwoord. Maar nu dreigt deze politicus wel in een ander uiterste te vervallen. Want de noodzaak tot wederkerigheid geldt uiteraard niet alleen voor steuntrekkers, maar evengoed voor bankiers, aandeelhouders en raadsleden van bedrijfsbesturen.
Dat lijkt misschien ver verwijderd van de Antwerpse problematiek, maar in die raden van banken en bedrijven zetelen ook politici. Over verantwoordelijkheid nemen gesproken… Met de bedragen – ettelijke miljarden – die mannen in maatpakken door ongecontroleerde speculatie, hebzucht en zelfoverschatting de deur uit gooien kan je wel even voort voor een sociaal beleid. En de crisis die we vandaag kennen, duurt al enkele jaren. In 2008 hebben politici dus een geweldige kans gemist om orde op zaken te stellen, om excessieve bonussen aan te pakken, korte termijnspeculatie te ontmoedigen en een kritische zelfanalyse te maken over de eigen betrokkenheid in dit dure en pijnlijke verhaal.
Er zijn wel enkele toegevingen: aangezien ook politici in het Dexia-verhaal fouten hebben gemaakt, verklaarde Patrick Janssens dat hij bereid is om zijn vergoedingen als bestuurslid terug te storten (DS 31/10/2011). Een mooi gebaar. Maar wanneer volgt de diepgaandere kritische zelfanalyse van ‘linkse’ politici over hun betrokkenheid bij een fout financieel beleid? Hoe komt het dat er zo’n algemene verblinding was tegenover wat ‘succes’ betekent in dat neoliberale model? Hoe komt het dat politici tegen misbruiken amper (durven) optreden? Heeft de sociaaldemocratie (fataal?) te lijden onder haar eigen succes: dat wie opgeklommen is op de ladder zich nu vooral wil identificeren met de ‘slimme’ jongens van Wall Street, van ‘The Economist’, van ‘Harvard Business School’? Het blijft wachten op een grondigere verheldering.
Verder valt er in Janssens’ boek amper een woord over het hinderlijke en mogelijke asociale gedrag van de arrogante middenklasser of rijke burger, die achterpoortjes van regels opzoekt – of laat opzoeken – om zoveel mogelijk profijt uit het sociale contract te halen (en de eigen bijdrage te minimaliseren)… Zo’n schadelijk gedrag komt natuurlijk eveneens voor, en ook hiertegen zou de (lokale) overheid best zoveel mogelijk optreden.
Janssens heeft andere verstandige mensen een eigen bijdrage laten schrijven: Frank Vandenbroucke en Bea Cantillon. Beide academici volgen zijn invalshoek, maar niet geheel kritiekloos. Wordt dus vervolgd…
Janssens, P. (2011). Voor wat hoort wat. Naar een nieuw sociaal contract. Antwerpen: De Bezige Bij. Met bijdragen van Bea Cantillon en Frank Vandenbroucke.
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u nstemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod
Antwerpen heeft al tientallen jaren een socialistische burgemeester. Alleen dat is al een reden om deze keer net niet voor de SPa te stemmen.
Ik kijk uit naar het volgend stuk – maar hoop ook dat de politieke tegenstanders aan bod komen, niet alleen de SP-a.
Verder een uitstekende analyse
.
Het moet wetenscahppelijk bewezen zijn: middenklassers (sic) zijn arrogant en de rijke burger zoekt achterpoortjes: “amper een woord over het hinderlijke en mogelijke asociale gedrag van de arrogante middenklasser of rijke burger, die achterpoortjes van regels opzoekt” Sommige vormen van racisme mogen blijkbaar openlijk naar voor komen.
Ik sluit mij aan bij Thomas Dekkers.
Het is opvallend hoe een SP.A-mandataris doet alsof de uitwassen van het systeem (zowel in de ene richting, als in andere) zeer onlangs “vastgesteld” werden. De socialisten zijn gedurende vele jaren aanwezig geweest in de verschillende regeringen van dit land, met belangrijke bestuursverantwoordelijkheden zowaar. Ook nu nog zitten ze, spijts toenemend verlies bij opeenvolgende verkiezingen, mee aan de federale onderhandelingstafel.
De ontsporing van de sociale zekerheid, net zoals de kaduke wetgeving die het aan grootverdienders allerhande toelaat hun belastingen tot een absoluut minimum te herleiden, zijn (mede) het werk van uitvoerende en wetgevende vergaderingen waar, achtereenvolgend, de BSP, SP en SP.A actief deel van uitmaakten en -maken. Het is wel erg goedkoop en (hoop ik) doorzichtig van Dhr. Janssens, om dit, en de gevolgen ervan, aan te klagen, als ware het de schuld van “de anderen”.
Nog één ding, op welke manier kan de huidige toestand de N-VA aangewreven worden? Tot voor enige jaren bestond die partij niet eens(°)! En de Vlaamse regering met de vinger duiden is niet erg kameraadschappelijk. Die ageert collegiaal, wat moeten Ingrid, Freya en Pascal dan wel niet van denken van dit soort kritiek? Bovendien, is Dhr. Janssens zelf geen lid van het Vlaams Parlement? De vraag of hij bestuursmandaten uitoefent wil ik niet eens stellen…
(°) Ik wil nog verder gaan en poneren dat de riante uitslag van de N-VA, net zoals de verderdurende opgang ervan bij de peilingen sinds juni 2010, in grote mate te wijten is aan de verzuchting van de modale Vlaming om op te houden met morrelen in de marge en eindelijk naar grondige, ingrijpende en taboeloze oplossingen te gaan.
@ Thomas.
Dan stemmen we maar voor de PVDA of Groen. Of voor Debruyn ROOD.
@ Bob Spaenhoven
Helemaal mee eens! Allemaal waardige alternatieven. Net zoals de N-VA natuurlijk
…
t’ Is kwestie van te ontsnappen aan Einstein’s definitie van domheid: steeds hetzelfde blijven doen en hopen op een ander resultaat. Degenen die blijven stemmen op de zgn. traditionele partijen en hopen dat ze hun belangengroepen zullen laten vallen en eindelijk zullen opkomen voor de gemeenschap in haar geheel zijn wel erg naïef.
Wat is eigenlijk de relevantie van dit artikel? Het boek van Janssen is al maanden oud en is maanden geleden reeds overal besproken.
Tenzij het de bedoeling is gewoon Janssen belachelijk te maken en te beschadigen, zodat een van zijn concurrenten (ik zal geen namen noemen) daarvan beter wordt. Ik zie echt niet in waarom de openbare omroep en een wetenschapper zich bezig houden met dat soort politieke spelletjes.
In Duitsland hebben de deelstaten veel meer autonomie dan in Belgie.De noordelijke staten zijn sinds de oorlog overwegend socialistisch bestuurd en de zuidelijke staten overwegend cristen-democratisch.Na 62 jaar is het verschil heel groot.De overheidsschuld en de werkloosheid zijn in het noorden aanzienlijk groter.Dit is een heel duidelijk teken dat rood “het niet kan”.
@ Bob Spaenhoven:
Ik weet ook nog niet voor wie ik zal stemmen…
Maar zeker niet voor Groen!
…
Neen, dank u!
@ dirk de vrieze: er staat dat er iets over de rijke burger die achterpoortjes zoekt én die evengoed asociale gevolgen heeft. Er staat niet: elke rijke burger zoekt achterpoortjes en is arrogant. Dat is een verschil – voor wie kan lezen.
@ Jef Thienpondt
Ik verwacht uitgerekend van wetenschappers dat ze een analyse geven en kritisch zijn.
Of is het boek van Janssens niet meer relevant? Janssens spreekt er zelf over op de boekenbeurs deze week.
T. Beeckman lijkt me een evenwichtige bespreking te geven en ze maakt niemand belachelijk. Toch handig voor de gewone burger, nee?
Men hoeft het niet met haar eens te zijn.
Als alle bijdragen inhoudelijk zo sterk waren, hadden we wel een ander niveau van debat in Vlaanderen.
@ Jef Thienpondt
Ik verwacht uitgerekend van wetenschappers dat ze een analyse geven en kritisch zijn.
Of is het boek van Janssens niet meer relevant? Janssens spreekt er zelf over op de boekenbeurs deze week.
T. Beeckman lijkt me een evenwichtige bespreking te geven en ze maakt niemand belachelijk. Toch handig voor de gewone burger, nee?
Men hoeft het niet met haar eens te zijn.
Als alle bijdragen inhoudelijk zo sterk waren, hadden we wel een ander niveau van debat in Vlaanderen.
go girl!
Tinneke Beeckman heeft overschot van gelijk als ze de fraude van de zelfstandigen en de middenklassers hekelt, en daar moet tegen opgetreden worden… Fraude is Fraude, Ik hoop eveneens dat de moord op Oulematou Niangadou (slachtoffer van Hans Van Temsche) nu eindelijk als arbeidsongeval erkend wordt en dat haar relatie met haar werkgever erkend wordt als een arbeidsrelatie, zal die Antwerpse middenklasser leren om mensen zonder arbeidsongevallenverzekering tewerk te stellen… Ik sta volledig achter Tinneke op dat gebied,
Weet men dat nu pas dat de SPA gewoon een aantal goed verdienende middenklassers zijn zoals Bruno Tuybens?
Los daarvan, als men die middenklassefraude heeft opgeruimd, blijft de arbeidersfraude even verwerpelijk dacht ik zo?
Marc
De rijke middenklassers hebben weeral alle schuld. Het zal natuurlijk wel zo zijn dat er bij hen fraude gebeurt (zeker in de horeca). Maar waarom verzwijgen dat er zovéél in het zwart wordt bijgeklust door werknemers of hun familieleden (bijv. de grote meerderheid van de poetsvrouwen).. Door werknemers die het nodige materiaal gewoon “meenemen” van op de werkplaats enz.
Waarom verzwijgen dat werknemers in de sociale sector zovele misbruiken plegen ? Schijfster is niet geloofwaardig als ze een gekleurde bril opzet die de fouten bij “rood” niet wil zien..
Socialisme wordt onpopulair door mistoestanden en geroddel en geruchten, menende dat het allemaal dikke profiteurs zijn. Er zijn er zeker, en het is nodig dat dit hard wordt aangepakt. Anderzijds is het heel erg schrijnend dat door zoiets de steun voor diegenen die het echt nodig hebben in het gedrang komt. Aan al die rechtse hardroepers die het geluk hebben om over een goede gezondheid te beschikken; ik wens het jullie niet toe, maar word maar is chronisch ziek, verlies daardoor je werk en inkomen, kantel op de grens van armoede, zie je middelen inkrimpen omdat de steun na verloop van tijd aftakelt, maar je gezondheid niet betert… Word maar geconfronteerd met al die vooroordelen, soms wou ik dat al die hardroepers daar zelf (of een geliefde ervan) is mee te maken krijgen, dan zullen ze wel een paar toontjes lager zingen en blij zijn dat er zoiets bestaat als solidariteit. Egoïsme is mooi zolang het je jezelf goed uitkomt, maar eens het zich tegen jou keert zie je pas het ware lelijke gezicht ervan. En de meeste mensen leren helaas nooit.
@ Pietr Pauwels. Volgens u moet er dus staan dat het over ELKE burger gaat. Mag men volgens u dan zeggen Marokkanen zijn relschoppers maar niet dat ELKE Marokkaan een relschopper is? Dat is het wat Beeckman doet: door negatief te schrijven over rijke burgers en middenklassers (sic) stelt ze beide groepen in een zeer negatief daglicht. Hetzelfde mechanisme wordt tegen Marokkanen, ambtenaren enzovoort gebruikt. Voor u les geeft: leer analyseren en pas “Dat is een verschil – voor wie kan lezen.” eerst zelf toe.
@ Albrecht De Schrijver:
de ambtenaar of werknemer die profiteert van de graaicultuur is ook een rijke middenklasser (afhankelijk van hoeveel hij graait
).
ik denk niet dat het stuk dit uitsluit, wat je opsomt. ik begrijp je wel: het kon duidelijker worden geschreven. En dat woordje arrogant is overbodig – waarom plots een moreel oordeel?
Toch vraagt Janssens vooral verantwoordelijkheid van wie helemaal geen werk heeft, van wie van het OCMW leeft, etc.
Dus Janssens wijst de graaiende werknemer niet terecht. Dat is de echte lacune.
Hoe stond hij vb tov Hazodi-toestanden?
Ik weet het niet…
Ik hoop stilletjes dat de nieuwe burgermeester van de provinciestad aan de Schelde BDW wordt, zodat hij net zo nationaal irrelevant wordt als Janssens het nu is. Maar verder laat het mij steenkoud wie Antwerpen regeert.
@Rudy Flameng
Het is een beetje heel kort door de bocht om te stellen dat de N-VA boven elke verdenking staat, omdat de partij tot voor enkele jaren nog niet bestond. De partij als dusdanig misschien niet, maar haar ideologie is zo oud als de straat. Ze kan dus net zo gemeten worden aan de resultaten van haar ideologie in het verleden als een SP.A van Janssens of een CD&V van Beke aan die van ‘links’ of ‘rechts’ in het verleden. Of niet dus.