Vandaag staken de vakbonden. Ze zijn niet tevreden over het regeringsakkoord, want de regeringsmaatregelen betekenen een afbouw van de welvaartstaat. Weinig mensen zullen dat betwijfelen, want het gaat niet zo goed met ons sociaal model. Wie niet bang is, beseft niet wat er gebeurt. Tegelijkertijd apprecieert een deel van de burgers – vooral jongeren – minder dan ooit deze stakingen. Nochtans beweren de vakbonden het algemene belang te verdedigen. Ze krijgen hun zaak niet meer verkocht, zoals dat heet… Speelt mee dat vakbonden op langere termijn weinig toekomstvisie brengen?
Oorspronkelijk was een staking een uiting van ongenoegen over het arbeidscontract met de werkgever. Door het stilleggen van de productie leed die werkgever schade, wat een aansporing was om tot een nieuw, socialer akkoord te komen. De stakingsidee volgde dus uit een gewiekste analyse van de kwetsbare plek van de tegenstander.
Blijft er van die gewiekstheid nog veel over? Treft de staking de juiste mensen, namelijk de verantwoordelijken voor de crisis, zodat zij genoodzaakt worden tot toegevingen? Amper. Of de gehanteerde strategie efficiënt is, is dus twijfelachtig. Zeker in verhouding tot de radicaliteit van de actie: een land platleggen.
Voor alle duidelijkheid: stakingen en andere vakbondsacties hebben veel bijgedragen aan ons sociaal model. Dat model, waarvan zelfs de meest liberaal geïnspireerde mensen momenteel genieten, is niet uit de lucht komen vallen: mensen hebben er hard en verbeten om gestreden. Strijden voor sociale rechtvaardigheid is dan ook niet het probleem.
Strijden is zelfs nodig: de Europese bevolking zal de komende jaren veel van haar comfort verliezen. Vele stormen tegelijk steken op: klimaatverandering, grondstoffencrisis (afname van goedkope olie), een financiële-en bankencrisis waarvan het einde niet in zicht komt zonder hervormingen, een Europese crisis, de vergrijzing … Allemaal bedreigen deze crisissen veeleer de sociaal-zwakkeren.
Politiek spel
Hoe dan deze staking te interpreteren? Wel, de vakbonden doen mee aan het politieke spel en klagen over een gebrek aan overleg met de regering. Enkele politieke opmerkingen.
Ten eerste menen sommige critici dat vakbonden strikt gezien niet de democratische legitimiteit hebben voor die rol. Dat is slechts beperkt waar: het antidemocratische verwijt geldt voor alle lobbygroepen, terwijl vakbonden hun werk wel deels openbaar doen. Ook hebben ze openlijk verkozen leden.
Ten tweede, en belangrijker, heeft het politieke niveau van de natiestaat door globalisering aan belang ingeboet. Vakbonden verzetten zich dus tegen de Belgische regering, maar die heeft zelf veel macht afgestaan – en niet in het minst door haar eigen toedoen. Het Europese niveau is nu veel doorslaggevender. Een doortastende vakbond wordt dan meteen een Europese vakbond. Maar hoe staat het met de solidariteit binnen de vakbonden? Niet zo goed, blijkbaar, want die Europese solidariteit lukt amper (onder meer door te weinig overdrachten van vakbondsgelden aan internationale bewegingen).
Een derde probleem, is dat de politieke macht van natiestaten echter niet gewoon vervangen is door een hoger federaal niveau, Europa. Dit aspect van de situatie is nog dramatischer. Als we naar de Europese koers kijken, is het duidelijk dat de macht van natiestaten afgestaan is aan bedrijven en banken die veel groter en sterker zijn dan regeringen, en die de internationale regelgeving naar hun hand zetten.
Kortom, op politiek vlak heerst momenteel onmacht. En de meest relevante strijd viseert idealiter de macht van multinationals en het internationale bankwezen. Het organiseren van stakingen heeft helaas weinig te maken met dit aspect van het probleem. Een gewiekste actie in de traditie van de stakingsidee zelf, zou iets anders betekenen. De vraag luidt dan eerder: hoe consumeren en produceren we? Zijn er daar geen alternatieven? Zelfs mogelijkheden die een antwoord bieden op meerdere van de genoemde crises – sociaal, economisch, ecologisch en politiek – tegelijk?
Suggesties
Enkele korte suggesties voor een denken op langere termijn. Wie als werknemer van een producent steeds minder te vertellen heeft (door verplaatsing van bedrijven), heeft (voorlopig?) nog een invloed als consument. Kan die hefboom niet doortastender worden aangewend? Dit kan utopisch klinken, maar met een goed opgevolgde gerichte acties (die deels reeds bestaan) wordt veel mogelijk.
Toen ik dit zei tegen iemand van een ‘linkse’ beweging, reageerde die meewarig. “Mensen pikken niet dat je regels voorschrijft.” Wel, ik schrijf geen regels voor. Ik leg alleen uit dat je als burger te winnen hebt met het kennen van concrete alternatieven waardoor je méér greep hebt op wat er rondom je gebeurt. Bijvoorbeeld door gericht te consumeren: vermijd producten die in ellendige arbeidsomstandigheden zijn gemaakt. Kies zorgvuldig je bank of werk mee aan de oprichting van een coöperatieve, of van een soort gemeenschaps- of overheidsbank, wat momenteel op lokaal vlak in de VS gebeurt (1). Verkies lokale producten. Of tracht meer invloed te hebben op het produceren van goederen. Van je eigen voedsel lokaal, bijvoorbeeld – de transitiebeweging is hier volop mee bezig (2). Eventueel lijkt het of je iets opgeeft, maar op termijn levert het meer op. Mensen begrijpen trouwens steeds beter dat (nationale) politici eigenlijk niet meer kunnen beloven dat ze de negatieve gevolgen van het soort globalisering dat we nu kennen, kunnen tegenhouden.
Verlies aan geloofwaardigheid
Wat ik suggereer staat niet los van noodzaak tot andere politieke acties (ondermeer hervorming van fiscaliteit etc). Wel denk ik dat de crisissen van de toekomst om een andere logica vragen dan die van het verleden. En ook daarvoor zal een georganiseerde solidariteit nodig zijn. De vakbond als belangrijkste sociale organisatie riskeert echter veel van haar krediet te verliezen met acties die weinig efficiënt zijn en veel overlast bezorgen aan wie niets aan de crisis kan verhelpen. In dit opzicht dreigen vakbonden momenteel vooral de neoliberale, hyperindividuele strekking te versterken die ze juist willen bestrijden.
Positieve boodschap
Wie de toekomst met angst of ongerustheid tegemoet ziet, heeft nood aan een positieve boodschap. En die kan er zijn. Bij nadere beschouwing bestaan er wel keuzemogelijkheden om in onze materiële behoeften te voorzien en toch grote bedrijven te vermijden, of toch druk te zetten voor politieke hervormingen zonder dergelijke stakingen. Deels kunnen we die mogelijkheden zelf mee helpen creëren. Vormen van protest kunnen dan ook een gelegenheid zijn om ecologischer, socialer en solidairder met elkaar om te gaan.
(1) http://www.nytimes.com/2011/12/15/opinion/worker-owners-of-america-unite.html
(2) zie “Het Transitiehandboek. Van olieafhankelijkheid naar lokale veerkracht”. door Rob Hopkins. Uitgeverij Jan Van Arkel.
Naast de tweede redenen die gegeven zijn voor een staking, ten eerste de historische waarbij werknemers een werkgever onder druk zetten en, ten tweede, de politieke reden waarbij mensen politici onder druk zetten is er nog een derde, die vergeten en onderschat wordt. Namelijk de psychologische.
Deze staking is goed omdat ze mensen de kans geeft om samen hun angsten te uiten. Vergelijk het met witte marsen tegen ‘zinloos geweld’. Die marsen gaan hoegenaamd niks aan dit soort geweld kunnen verhelpen. Zo zal deze staking ook niks aan de crisis veranderen. Maar het zou erger zijn moest iedereen altijd binnen blijven. Het zou wijzen op gelatenheid en onverschilligheid, wat veel erger is.
Een zinloze staking heeft dus best nog wel zijn nut.
Even een totaal andere invalshoek. Gaat deze crisis de kloof tussen arm en rijk vergroten? Ja. Gaan een bescheiden Tobin-taks en een vermogensbelasting dit kunnen verhelpen? Neen.
Dat op zich geeft een staking voldoende legitimiteit.
En nog een derde invalshoek. Je hoort vaak dat onze westerse crisis het gevolg is van een economische aardverschuiving. De noord-zuidkloof wordt kleiner een de economische centra van de wereld schuiven mee. Europa en Noord-Amerika zakken traag weg ten voordele van nieuwe economieën. Allicht zal het nog heel wat generaties duren eer dat de economische wereld is uitgeniveleerd.
Tot dan zullen we toch op elkaar moeten steunen om de aardverschuivingen te overleven. En stakingen gaan daarbij niet helpen. Solidariteit voor vooral de zwakkeren wel. En stakingen en solidariteit zijn geen synoniemen.
Ik kan me grotendeels akkoord verklaren.
Misschien moeten we ons eens afvragen of het niet is wat we met onze koopkracht doen die de oorzaak is, ipv een stijgende koopkracht te eisen.
Je schrijft: “stakingen en andere vakbondsacties hebben veel bijgedragen aan ons sociaal model”: op basis van welke studies beweer je dat? De stijging van het reële loon per arbeider op de lange termijn (de afgelopen 150 jaar) wordt nagenoeg volledig verklaard door de stijging van de arbeidsproductiviteit.
Je schrijft: “verkies lokale producten (…) op termijn levert het meer op”. Kiezen voor lokale producten wanneer er goedkopere niet-lokale producten zijn, zal doorgaans leiden tot een verarming, niet tot een verrijking. (Lokale productie leidt enkel tot een verrijking als de externe negatieve effecten van niet-lokale producttie groter zijn dan de som van het comparatieve nadeel en de externe effecten van lokale productie. Er zijn weinig aanwijzingen dat dat voor veel goederen het geval is.
Dixit….De vakbond als belangrijkste sociale organisatie riskeert echter veel van haar krediet te verliezen met acties die weinig efficiënt zijn en veel overlast bezorgen aan wie niets aan de crisis kan verhelpen. In dit opzicht dreigen vakbonden momenteel vooral de neoliberale, hyperindividuele strekking te versterken die ze juist willen bestrijden?…. Maar waarom spreekt men altijd van overlast, als het gaat over hoe werknemers voor hun belangen opkomen.Moord en brand roepen om de economische schade van vakbondsacties, maar geld zat, als er een financiële ramp dreigt, dan worden noch kosten noch moeite gespaard. Voor deze jongste misdadige casino-kredietcrisis heeft de wereld economie 2000 miljard moeten ophoesten, van overlast gesproken. Bij deze geloof ik niet in de druppels op een hete plaat goed bedoelde burger-acties van Tinneke Beeckman, om ons in staat te stellen de bestaande economisch anarchie te veranderen, want daar zijn geen druppels voor nodig maar een zondvloed.
De vakbonden en hun politieke verlengstukken – waaronder vandaag ook de groenen – hebben historisch de kapitalistische door de staat geïnitieerde en ondersteunde economie van steeds groeiende koopwarenproductie samen met de leidende klasse en het patronaat geconstrueerd en ontwikkeld als zogenaamde welvaartstaat.
Het historisch resultaat is de hedendaagse geglobaliseerde kapitalistische markt van het industriëel megasysteem dat zeer snel de levensvoorwaarden op de planeet aan het deterioreren en ondergraven is. Deze zich mondiaal verspreidende productivistische prestatie-en consumptiemaatschappij wordt gekenmerkt door de verwoestende levensstijl van haar burgers, niet alleen ecologisch maar ook psychologisch.
De habitus van de hedendaagse loonslaaf die zich vereenzelvigt met zijn bedrijf of loopbaan en de tijdgeest van competitief egoïsme vallen te situeren in deze dominante ideologie van onbeperkte en zielloze consumptie door het geatomiseerde massa-individu, lapidair samengevat door de eeuwige verkiezingsslogan “Geen gezeik, iedereen rijk!“
.
De collectieve tegenmacht die de vakbonden worden verondersteld te vormen is dus evenzeer een zinsbegoocheling. Hun belangrijkste argument voor de staking is dat de regeringspolitiek dreigt … de economische groei aan te tasten. Nota bene net hetzelfde argument als dat van het patronaat, maar dan tegen de staking.
De vakbeweging krijgt vandaag de ideologische rekening gepresenteerd door het soort samenleving dat zij zelf mee op de sporen heeft gezet en in stand houdt.
Met hun gebruikelijke eisenpakket en de ideologische verheerlijking van de loonarbeid gekoppeld aan een bepaald arbeidsethos continueren en bevestigen de vakbonden de destructieve levenswijze van de op concurrerend carrièrisme en consumentisme gerichte verwende middenklasse.
Eén van de lessen van de revolterende jongerenbewegingen en tegencultuur van de zestiger en zeventiger jaren was dat de corporatistische werknemersorganistaties en hun stalinistische en sociaal-democratische politieke apparaten een belangrijk deel van het probleem zijn eerder dan de oplossing ervoor.
Een nieuwe tegenbeweging die het echte collectieve belang van Moeder Aarde en haar menselijke en niet-menselijke volkeren verdedigt is dringend nodig. Wil de vakbond daar deel van uit maken dan is een fundamentele zelftransformatie onontbeerlijk.
Zelfs de elite van het in het slop rakende wereldsysteem zoekt op het WEF in Davos weliswaar tevergeefs naar een reddende uitweg in de vorm van een transformatie van het kapitalisme, zowel van het laisser-faire ( USA ), het sociaal gecorrigeerde ( Europa ) als het Staatskapitalisme (China) , alle even vernietigend voor deze planeet en zijn bewoners. In de hoop een ” dystopische toekomst ” te voorkomen. In eender welke taal.
@Luc Hens:
‘Je schrijft: “stakingen en andere vakbondsacties hebben veel bijgedragen aan ons sociaal model”: op basis van welke studies beweer je dat?’
De Standaard heeft net gisteren een artikel daarover gepubliceerd. Zoek eens op “De grootste stakingen uit de Belgische geschiedenis”. Een paar van de verwezenlijkingen: algemeen meervoudig stemrecht, algemeen enkelvoudig stemrecht (zij het niet direct), invoering van het minimumloon, de vijfdaagse werkweek.
Een sociaal model gaat over veel meer dan enkel het reële loon.
Tinneke zal het wel goed bedoelen maar getuigt van een naieviteit recht evenredig met haar kennis van politieke economie.
Die kleine groep van 5% van de wereldbevolking die 90% van de rijkdommen (en dus van de werkmogelijkheden van de wereldbevolking) controleert weet dat hun systeem verder kan functioneren met maar 15% (vijftien) aan het werk en de rest precariaat. Naieve collaborateurs vinden is via hun kennis van economie en marketing geen probleem. Ze manipuleren de publieke opinie. Enige voorbeelden: 1. door de grote stakingen rond de vorige eeuwwisseling (die van 1900) slaagde de arbeidersbewegingen er in vrouwen- en kinderarbeid te doen afschaffen en een loon af te dwingen waar het hele gezin kon van leven. Dankzij het manipuleren van de vrouwenbeweging heeft die groep e na de laatste wereldoorlog rvoor gezorgd dat er opnieuw 2 inkomens nodig zijn. 2. Door de democratisering van het onderwijs kan iedereen nu ‘vrij’ kiezen voor studies waarmee hij/zij nooit werk zal vinden. 3. Door de vakbewegingen te manipuleren steeds meer sociale zekerheden van de staten te bekomen, en de staten ertoe te brengen het geld daarvoor bij hun banken te lenen, hebben we nu een staatsschuld die onbetaalbaar wordt. 4. Door de pausen co ertoe te brengen de sociale leer van de Kerk op te geven en al wat naar concrete aardse solidariteit, rechtvaardigheid en liefde ruikt te laten verketteren als ’socialistisch’ en tegelijk – via hun controle op de media – het afschudden van dat geinstitutionaliseerde morele gezag als progressief voor te stellen, kon deze 15%, 85% enkel op consumptie gerichte zich zelf atomiserende individuen creëren. 5. Ze hebben ons zover gekregen dat we ons nu vermeien met ‘essentiële’ gevechten als het recht van holebis en kinderloze vrouwen op een kind. Ondertussen zijn die 15% wel verdomd solidair. Wanneer wordt links/’progressief’ eens intelligent? Of – om de jonge Marx te citeren – bewust van zijn vervreemding? Van hoe het gemanipuleerd wordt?
Een verfrissende versie, die verder kijkt dan de huidige toestand. Ik vrees da tde vakbonden niet tot een koerswijziging in staat zijn, helaas. Het wordt dringend tijd aan de consument, en werkloze arbeider om iets anders voor te stellen. Spijtig dat de auteur haar voorstellen niet verder uitwerkt.
@ Richard van Egdom
Mevrouw Tinneke Beeckman of Dr. Tinneke Beeckman heeft helemaal geen naïeve visie en lijkt me niet onwetend.
Het gaat juist om het vinden van een alternatief voor de 5 % superrijken, door onafhankelijkte worden van hun invloed. Ik zie dus niet hoe uw commentaren in strijd zijn met wat ze schrijft, of een beter antwoord zouden geven op het gestelde probleem ivm de staking.
@ Gerd…
Ik moet je meer gelijk geven dan ik zelf wil. Goed gezegd. De vraag is enkel… Waarom loopt het fout, en hoe verander je het? Liefst zonder geweld?
Marc
Laat ons even de nationale bril afzetten. Ons kleine Belgie leeft, net als de andere oude economien, op een alp qua lonen en voorzieningen. Ze geniet graag van alle goedkope artikelen die worden vervaardigd door 2/3 van de wereldbevolking die werkt voor 1 a 5 euro per dag. Natuurlijk zal het loonniveau daar stijgen, maar denk niet dat wij ons niveau kunnen handhaven. Onze staat heeft toerenhoge schulden en de meeste belgen grote hypotheken om hun huidige welvaart te financieren. Ontwikkelingslanden hebben een betalingsoverschot op de balans dank zij hun uitvoer van goedkope produkten die wij zo graag willen. Het zwaartepunt van de economische wereld verplaatst zich naar enkel grote onderontwikkelde landen met jonge mensen, wij blijven achter met schulden en een oude bevolking met een hoog voorzieningen niveau. Hoe we dit moeten handhaven weet niemand omdat het niet te handhaven is; we glijden van de alp. Als we nu gepaste maatregelen treffen, zodat wij kunnen houden wat houdbaar is, vermijden we de brokken van een onzachte landing. De politiek weet dit maar wil/kan het niet verkopen aan de burgers, de vakbond wil de alp beklimmen. Het is aan elke burger om zijn eigen rekening te maken om te zien wat nog in de nabije toekomst houdbaar is en zich daaraan te gewennen.
Zeer mooie en heldere analyse van de huidige socio-economische situatie.
Vakbonden vergissen zich van vijand, arbeiders en KMO’s hebben meer gemeen dan men zou denken. Net door dat stereotype denken te bevestigen kan men geen vuist maken tegen multi-nationals en Banken.
Helaas gebruiken velen het ‘kikvorsperspectief’ en niet het ‘vogelperspectief’, maar je hebt beide nodig om diepte te krijgen.
Ik kan het met veel eens zijn in dit artikel maar helaas niet met de opmerking dat ‘het maar gedeeltelijk waar is dat vakbonden geen democratische legitimiteit voor hun rol’.
Vakbonden zijn volledig legitiiem voor hun rol binnen een onderneming.
Vakbonden mogen hun lobby werk doen (liefst op een correcte manier) waar en hoe ze het willlen. De werkgevers en anderen doen dat ook.
Maar alleen in het parlement wordt aan democratische politiek gedaan.
Als vakbonden het met hun lobbywerk niet voor mekaar krijgen in het parlement, dan stopt de zaak toch?
Een staking kan toch niet dienen om chantage te plegen op regering en parlement?
Dat is pure anti-democratie en dat ondermijnt de geloofwaardigeid van de politiekers.
Deze politiekers zijn zelf het parlement gaan degraderen door allerlei beslissingen die ze zelf niet graag nemen,
of als het hen goed uitkomt, naar bvb sociaal overleg te brengen. Het sociaal overleg gebeurt door partijen die daar absoluut
niet voor verkozen zijn (zeker de werkgevers niet, maar eigenlijk ook de vakbonden niet).Wat er gebeurt op dat sociaal overleg dat weet eigenlijk niemand. Ook de pers volgt dat nauwelijks. En zo komt de democratie ernstig in gevaar.